Psychoedukacja dzieci w spektrum autyzmu (ASD)
Dorastanie czy codzienne funkcjonowanie w spektrum autyzmu może łączyć się z wieloma wyzwaniami – od trudności w komunikacji, przez napięcia emocjonalne i sensoryczne, aż po zagubienie w relacjach ze rówieśnikami i dorosłymi. Nasz program psychoedukacji to cykl indywidualnych spotkań, które pomagają dzieciom lepiej zrozumieć siebie, swoje reakcje oraz sposób, w jaki funkcjonują w otoczeniu. Zajęcia mają na celu:
rozwój umiejętności regulacji emocji i bodźców,
wzmocnienie kompetencji społecznych,
budowanie poczucia sprawczości i bezpieczeństwa.
Spotkania odbywają się w formule jeden na jeden, dzięki czemu tempo i temat są elastycznie dopasowane do dziecka. Brak presji grupy, brak konieczności rywalizacji — jest za to przestrzeń, w której dziecko może pracować we własnym rytmie.
Jak wygląda program?
Cykl składa się z 12 spotkań, każde trwające około 50 minut, odbywających się zwykle raz w tygodniu. Każde spotkanie ma określony temat przewodni, ale – co najważniejsze – jego przebieg może być modyfikowany w zależności od bieżących potrzeb dziecka: można wrócić do wcześniej omawianego zagadnienia, pominąć je, pogłębić lub zmienić kolejność.
Dziecko poznaje różne kanały porozumiewania się (werbalne i niewerbalne), uczy się rozpoznawać gesty, mimikę, ton głosu oraz intencje rozmówcy. Omawiamy też, czym jest „czytanie między wierszami” i jak działa pragmatyka języka – czyli „jak, do kogo i kiedy” się zwracamy.
Pracujemy nad typami relacji (koleżeństwo, przyjaźń, relacje formalne), budowaniem i utrzymywaniem więzi w sposób bezpieczny i satysfakcjonujący. Rozmawiamy o tym, co oznacza relacja wspierająca, a kiedy mamy do czynienia z relacją niejednoznaczną, napiętą. Dziecko uczy się identyfikować własne granice, reagować na ich przekraczanie i komunikować potrzeby.
Dziecko rozwija umiejętność identyfikowania własnych stanów emocjonalnych oraz przyczyn, które je wywołują. Wprowadzamy pojęcia emocji podstawowych i złożonych, omawiamy ich funkcje adaptacyjne oraz sposoby ich wyrażania w sposób akceptowalny społecznie. Dziecko poznaje techniki autorefleksji i samoregulacji – np. monitorowanie napięcia, praca z oddechem, zmiana narracji poznawczej – co pomaga zapobiegać gwałtownym reakcjom.
Spotkanie poświęcone zwiększeniu świadomości sytuacji związanych z kondycją psychiczną – takich jak lęk, społeczna fobia, przeciążenie sensoryczne czy wypalenie emocjonalne. Dziecko i rodzic poznają sygnały ostrzegawcze oraz formy pomocy – formalnej i nieformalnej.
Analizujemy, w jaki sposób rytm dnia, sen, aktywność fizyczna, czas ekranowy i odżywianie wpływają na koncentrację, poziom energii i regulację emocji. Dziecko wraz z rodzicem tworzy „mapę zasobów dnia codziennego” i poznaje punkty przeciążenia.
Omawiamy trudności, które często występują obok spektrum autyzmu – np. zaburzenia lękowe, zaburzenia uwagi. Uczymy strategii kompensacyjnych, sposobów łagodzenia objawów oraz działania w środowiskach takich jak szkoła i dom.
Dziecko pracuje nad normami społecznymi, oczekiwaniami rówieśniczymi, stereotypami dotyczącymi osób w spektrum. Pomagamy odróżnić presję zewnętrzną od wewnętrznych potrzeb oraz budować odporność psychologiczną w kontekście oceniania, wykluczenia lub porównywania się z innymi.
Uczymy dziecko mechanizmów działania motywacji – co ją wzmacnia, co osłabia (np. stres, zbyt wysokie wymagania, brak wpływu). Pracujemy nad identyfikacją celu, rozbiciem go na wykonalne etapy i planowaniem realistycznym, uwzględniając możliwości poznawcze. Omawiamy strategie radzenia sobie z prokrastynacją i „paraliżem decyzyjnym”.
Spotkanie skupia się na budowaniu wizji przyszłości: edukacyjnej, zawodowej, relacyjnej. Dziecko analizuje swoje zainteresowania, wartości, potrzeby w kontekście wyboru szkoły czy zawodu. Omawiamy też kompetencje potrzebne do niezależnego funkcjonowania – organizację dnia, zarządzanie czasem, podejmowanie decyzji, budowanie autonomii przy jednoczesnym zachowaniu wsparcia.
Rozmawiamy o zagrożeniach w świecie online – zarówno technicznych (phishing, kradzież danych), jak i psychologicznych (cyberprzemoc, nadmiar informacji, uzależnienie od urządzeń). Dziecko uczy się rozpoznawać niebezpieczne sytuacje, reagować na nie, szukać pomocy. Omawiamy także strategię ograniczania ekspozycji ekranowej i przeciwdziałania przebodźcowaniu.
Uczymy dziecko różnicy między asertywnością, uległością a agresją. Omawiamy prawa osobiste, strategie wyznaczania granic w sposób jasny i szanujący innych oraz radzenia sobie z naciskiem i trudnymi rozmowami. Dziecko ćwiczy komunikaty „ja” (np. „Nie zgadzam się, bo…”) i reagowanie na naruszenia własnych granic w różnych kontekstach: w domu, szkole, wśród rówieśników.
To ostatnie spotkanie służy podsumowaniu zdobytej wiedzy i umiejętności oraz refleksji nad tym, co się zmieniło – co było pomocne, a co wciąż wymaga pracy. Dziecko razem z psychologiem tworzy własny zestaw narzędzi do dalszego stosowania i planuje kolejne kroki rozwojowe – np. kontynuację wsparcia lub wprowadzenie nowych wyzwań.
Dla kogo?
Program adresowany jest do dzieci z rozpoznaniem ASD lub w trakcie diagnozy, które:
potrzebują lepiej zrozumieć i uporządkować własne emocje i zachowania,
doświadczają trudności w relacjach (rówieśniczych lub dorosłych),
mają wyzwania z organizacją dnia, motywacją, planowaniem,
mierzą się z przeciążeniem sensorycznym, lękiem, złością lub napięciem,
chcą znaleźć swój sposób na odnalezienie się w świecie.
Informacje praktyczne
- Czas trwania: 12 spotkań (1x w tygodniu)
- Czas trwania pojedynczego spotkania: ok. 50 minut
- Forma: wyłącznie indywidualna
- Koszt: 3000zł (250zł za spotkanie)
Prowadzący
Agnieszka Kacprzykowska
Psycholog, psycholog dziecięcy
Bydgoszcz / online