Psychoedukacja dla nastolatków w spektrum autyzmu (ASD)

Celem spotkania jest rozwijanie umiejętności skutecznego porozumiewania się z otoczeniem. Uczestnik poznaje różne kanały komunikacji (werbalny i niewerbalny), uczymy rozpoznawania gestów, mimiki, tonu głosu oraz intencji rozmówcy. Omawiamy, czym różni się dosłowna interpretacja komunikatów od przekazów pośrednich („czytania między wierszami”) i jak sobie radzić, gdy intencje drugiej osoby nie są jasne. Wprowadzamy także pojęcie pragmatyki językowej – czyli jak, do kogo i w jakim kontekście się zwracamy.

Spotkanie koncentruje się na analizie typów relacji (koleżeństwo, przyjaźń, relacje formalne), zasad budowania więzi i utrzymywania ich w sposób bezpieczny i satysfakcjonujący. Rozmawiamy o tym, jak rozpoznać relację wspierającą, a kiedy mamy do czynienia z relacją przemocową, niejednoznaczną lub toksyczną. Uczestnik uczy się identyfikować własne granice, reagować na ich przekraczanie oraz komunikować potrzeby w relacjach interpersonalnych.

Podczas tego modułu uczestnik rozwija umiejętność identyfikowania własnych stanów emocjonalnych oraz ich przyczyn. Wprowadzamy pojęcia podstawowych i złożonych emocji, omawiamy ich funkcje adaptacyjne oraz sposoby wyrażania w sposób społecznie akceptowany. Uczestnik poznaje techniki autorefleksji i samoregulacji (np. monitorowanie napięcia, praca z oddechem, zmiana narracji poznawczej), które pomagają zapobiegać gwałtownym reakcjom emocjonalnym.

Celem spotkania jest zwiększenie świadomości dotyczącej kondycji psychicznej, czynników ryzyka i oznak pogorszenia stanu emocjonalnego. Uczestnik poznaje symptomy takich trudności jak lęk uogólniony, fobia społeczna, depresja, przeciążenie sensoryczne czy wypalenie emocjonalne. Omawiamy sposoby rozpoznawania własnych sygnałów ostrzegawczych oraz ścieżki uzyskania pomocy – zarówno formalnej, jak i nieformalnej.

Podczas tego spotkania analizujemy, w jaki sposób rytm dobowy, sen, odżywianie, aktywność fizyczna oraz czas spędzany przed ekranem wpływają na koncentrację, poziom energii, regulację emocji i samopoczucie psychiczne. Uczestnik otrzymuje konkretne wskazówki dotyczące budowania rutyny sprzyjającej równowadze fizyczno-psychicznej. Pracujemy także nad tworzeniem „mapy zasobów dnia codziennego” i identyfikowaniem tzw. punktów przeciążenia.

Spotkanie poświęcone jest psychoedukacji w zakresie zaburzeń, które często współwystępują z ASD, np. depresja. Uczestnik poznaje mechanizmy tych trudności oraz ich wpływ na uwagę, zachowanie, impulsywność, napięcie i samopoczucie. Omawiamy strategie kompensacyjne, sposoby łagodzenia objawów i radzenia sobie w środowiskach szkolnych oraz domowych.

W tym module poruszamy temat norm społecznych, oczekiwań rówieśniczych oraz stereotypów związanych z funkcjonowaniem osób w spektrum. Uczestnik uczy się odróżniać presję zewnętrzną od wewnętrznych potrzeb, rozmawiamy o sposobach budowania odporności psychicznej w kontekście oceniania, wykluczenia czy porównywania się z innymi.

Uczestnik poznaje mechanizmy działania motywacji, czynniki, które ją wzmacniają lub osłabiają (m.in. stres, zbyt wysokie wymagania, brak wpływu). Pracujemy nad identyfikacją celów, rozbijaniem ich na wykonalne etapy oraz planowaniem w sposób realistyczny i uwzględniający możliwości poznawcze. Omawiamy strategie przeciwdziałania prokrastynacji oraz sposoby radzenia sobie z tzw. paraliżem decyzyjnym.

To spotkanie koncentruje się na budowaniu wizji przyszłości: edukacyjnej, zawodowej, relacyjnej. Uczestnik analizuje swoje zainteresowania, wartości i potrzeby w kontekście wyboru szkoły, zawodu, stylu życia. Omawiamy również kompetencje potrzebne do funkcjonowania niezależnego – organizację codziennych obowiązków, zarządzanie czasem, podejmowanie decyzji, budowanie autonomii przy jednoczesnym zachowaniu wsparcia.

Celem spotkania jest zwiększenie świadomości dotyczącej zagrożeń w środowisku internetowym – zarówno technicznych (np. phishing, kradzież danych), jak i psychologicznych (np. cyberprzemoc, uzależnienie, nadmiar informacji). Uczestnik uczy się, jak rozpoznawać niebezpieczne sytuacje, jak reagować na kontakt z nieznajomym, gdzie szukać pomocy. Poruszamy też temat uzależnienia od urządzeń, scrollowania, przebodźcowania i strategii ograniczania ekspozycji ekranowej.

W tym module uczestnik poznaje różnicę między asertywnością, uległością a agresją. Omawiamy prawa osobiste, strategie stawiania granic w sposób jasny i szanujący innych, sposoby radzenia sobie z naciskiem oraz trudnymi rozmowami. Uczestnik ćwiczy komunikaty typu „ja”, odmawianie bez poczucia winy oraz reagowanie na naruszenia własnych granic w różnych kontekstach: rodzinnych, rówieśniczych i szkolnych.

Ostatnie spotkanie służy podsumowaniu zdobytej wiedzy i umiejętności oraz refleksji nad tym, co się zmieniło, co było trudne, a co pomocne. Uczestnik wspólnie z psychologiem tworzy indywidualny zestaw narzędzi do dalszego stosowania oraz planuje kolejne kroki rozwojowe – np. kontynuację wsparcia, wdrażanie rutyn, pracę nad konkretnym celem.