ADD — co to jest i jak wygląda w praktyce?

Trudności z uwagą, które nie rzucają się w oczy, potrafią kosztować tyle samo energii co te widoczne — z tą różnicą, że nikt ich po drodze nie zauważa. ADD to określenie, cichszego wariantu ADHD. Poznaj jak ten obraz trudności wygląda na co dzień, kiedy warto sprawdzić go w gabinecie, dlaczego bywa zauważany bardzo późno i jak wygląda rzetelna diagnoza.

Skąd wzięło się określenie ADD i dlaczego zniknęło z klasyfikacji?

Skrót pochodzi od angielskiego Attention Deficit Disorder, czyli w wolnym tłumaczeniu „deficyt uwagi”. Wprowadzono go w czasach, gdy uważano, że istnieją dwie osobne grupy: osoby z nadruchliwością i osoby, które mają wyłącznie kłopot z koncentracją.

Kolejne lata obserwacji pokazały, że to nie dwie różne rzeczy, tylko różne oblicza tego samego mechanizmu — sposobu, w jaki mózg reguluje uwagę, napęd do działania i hamowanie impulsów. Dlatego w aktualnych klasyfikacjach mówi się o ADHD z przewagą nieuwagi, nazywanym też typem nieuwagowym. To dokładnie to, co dawniej nazywano ADD.

Wpisujesz w wyszukiwarkę ADD co to znaczy i dostajesz odpowiedzi z dwóch różnych epok — część powstała jeszcze przed zmianą nazewnictwa. Stąd wrażenie, że chodzi o dwie odrębne sprawy, i stąd zamieszanie, które utrudnia zrozumienie własnej sytuacji.

Jak ADD wygląda w codziennym życiu?

Najbardziej mylące w tym obrazie jest to, że z zewnątrz prawie nic nie widać. Nie ma biegania po sali, przerywania w pół zdania ani awantur o odrobione zadanie. Jest za to ciągły wysiłek, żeby doprowadzić do końca rzeczy, które innym zajmują kwadrans.

Typowe doświadczenia, które opisują osoby z nieuwagowym obrazem trudności:

• gubienie wątku w połowie rozmowy albo w połowie akapitu, mimo szczerej chęci słuchania i czytania,
• odkładanie spraw wieloetapowych — nie z lenistwa, tylko dlatego, że pierwszy krok wydaje się nie do ruszenia,
• częste gubienie i przekładanie przedmiotów, mylenie terminów, spóźnianie się mimo wychodzenia „z zapasem”,
• wrażenie odpływania myślami w trakcie zajęć, spotkania czy zebrania,
• trudność z zaczęciem i skończeniem zadania, gdy nie ma zewnętrznego terminu ani presji,
• hiperkoncentracja: kilka godzin pełnego skupienia na czymś naprawdę interesującym, przy zerowej możliwości skupienia się na czymś nudnym,
• zmęczenie wieczorem, które nie jest proporcjonalne do tego, ile realnie udało się zrobić.

Pojedyncze punkty z tej listy zna każdy — decyduje nasilenie, uporczywość przez lata i to, ile kosztuje Cię codzienne nadrabianie tych trudności.

Na konsultacji uporządkujemy to, co obserwujesz u siebie lub u swojego dziecka, i powiemy wprost, czy diagnoza jest tu potrzebna, czy wystarczy inne wsparcie.

Dlaczego ten typ trudności bywa zauważany tak późno?

Dziecko, które siedzi cicho i nie przeszkadza, rzadko trafia do specjalisty. Bywa opisywane jako marzycielskie, wolne albo niezorganizowane, a jego trudności tłumaczy się charakterem. Jeśli przy tym dobrze sobie radzi w nauce, temat nie wraca aż do momentu, w którym wymagań jest więcej niż zasobów — zwykle w liceum, na studiach albo po podjęciu pierwszej pracy.

Wiele osób dowiaduje się o wszystkim dopiero w dorosłości, często przy okazji diagnozy własnego dziecka. Pytanie co to ADD pada u nas najczęściej właśnie wtedy: gdy ktoś czyta opis nieuwagowego obrazu ADHD i po raz pierwszy rozpoznaje w nim własne życie z ostatnich dwudziestu lat.

Osobna sprawa to skuteczna kompensacja. Listy, alarmy, praca nocą, nadmierna kontrola, wybieranie zajęć, które dostarczają dużo bodźców — to wszystko działa, ale kosztuje. Kiedy kompensacja przestaje wystarczać, pojawia się przemęczenie i poczucie, że problemem jest charakter, a nie sposób działania uwagi.

Jak wygląda diagnoza i co Ci daje?

Trudności z koncentracją mogą mieć wiele przyczyn — przewlekły stres, niedosypianie, obniżony nastrój, przeciążenie — i rzetelny proces musi je od siebie odróżnić.

W Centrum Terapii Alma diagnoza obejmuje:

• szczegółowy wywiad o funkcjonowaniu obecnie i w dzieciństwie, bo objawy muszą być obecne od wielu lat,
• ustandaryzowane narzędzia i kwestionariusze dobrane do wieku osoby diagnozowanej,
• informacje z różnych obszarów życia — szkoły lub pracy, relacji, prowadzenia domu,
• różnicowanie z innymi przyczynami trudności z uwagą,
• omówienie wyników w zrozumiałym języku i pisemne podsumowanie z zaleceniami.

Sama diagnoza nie zmienia dnia następnego, ale zmienia punkt wyjścia. Zamiast pytania „dlaczego znowu mi nie wyszło” pojawia się konkretna wiedza o tym, jak działa Twoja uwaga i jakie strategie mają szansę zadziałać.

Znamy skuteczne metody pracy z nieuwagowym obrazem ADHD i pracujemy z nimi na co dzień, z dziećmi, nastolatkami i dorosłymi.

Jeśli szukasz odpowiedzi na pytanie, czym jest ADD i czy dotyczy Ciebie lub Twojego dziecka, umów konsultację — wyjdziesz z niej z konkretną informacją, czy potrzebna jest pełna diagnoza, ile potrwa i co obejmie.

FAQ – ADD