Nie ma typowego nastolatka z ADHD. Objawy różnią się w zależności od płci, podtypu ADHD – typ z przewagą zaburzeń koncentracji, z przewagą nadruchliwości lub mieszany – środowiska, w którym się znajdują, a także ich indywidualnych mocnych stron oraz wszelkich innych zaburzeń, które mogą mieć. Nastolatki z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi często doświadczają niektórych lub wszystkich z poniższych objawów częściej niż inne nastolatki w ich wieku:

  • Rozproszenie uwagi i brak skupienia
  • Dezorganizacja i zapominanie
  • Zachowanie skoncentrowane na sobie
  • Nadpobudliwość
  • Podwyższona emocjonalność i dysforia wrażliwa na odrzucenie
  • Impulsywność i złe podejmowanie decyzji
  • Problemy z koncentracją i kończeniem zadań

Problem rozpoznania

W okresie dojrzewania, zwłaszcza gdy zachodzą zmiany hormonalne i wzrastają wymagania związane ze szkołą i zajęciami pozalekcyjnymi, objawy ADHD mogą się nasilać. W przypadku nastolatków, których nie zdiagnozowano w dzieciństwie, rozpoznanie ADHD w okresie dojrzewania może być skomplikowane z kilku powodów. 

  1. Aby zakwalifikować się do rozpoznania ADHD, objawy muszą być w jakiś sposób obecne przed ukończeniem 12 roku życia; jednak przypomnienie sobie objawów, które występowały w przeszłości, jest często trudne. W
  2. Wiele symptomów wymienionych w kryteriach diagnostycznych są przeznaczone głównie dla młodszych dzieci i mogą nie mieć zastosowania do nastolatków. 
  3. Uzyskanie wiarygodnych raportów na temat objawów nastolatków od zewnętrznych obserwatorów, takich jak rodzice lub nauczyciele, jest trudniejsze. Dzieje się tak dlatego, że nastolatki mają zwykle kilku różnych nauczycieli, z których każdy widzi ich tylko przez niewielką część dnia. Z kolei rodzice mają często mniej bezpośredniego kontaktu ze swoim dzieckiem w latach nastoletnich niż w dzieciństwie. 
  4. Jak wspomniano powyżej, niektóre uderzające objawy ADHD, takie jak skrajna nadpobudliwość, mogą być bardziej subtelne u nastolatków niż u młodszych dzieci. 
  5. Obecność innych zaburzeń może skomplikować rozpoznanie ADHD.

Opóźnienie umiejętności wykonawczych

Wiele problemów nastolatków w domu, w szkole i w sytuacjach towarzyskich wynika z opóźnień neurologicznych. ADHD wiąże się ze słabymi umiejętnościami wykonawczymi – funkcjami mózgu, które pomagają nastolatkom regulować zachowanie, wyznaczać i osiągać cele, równoważyć pragnienia z obowiązkami i uczyć się samodzielnego funkcjonowania. Średnio te umiejętności wykonawcze nie rozwijają się w pełni dla nikogo przed ukończeniem 20 lat. Oś czasu jest o 3 do 5 lat dłuższa dla nastolatków z ADHD, którzy częściej zmagają się z zadaniami wymagającymi funkcji wykonawczych. W międzyczasie nastolatki z ADHD są niesprawiedliwie określane jako leniwe lub buntownicze, ponieważ te neurologiczne deficyty są w dużej mierze niewidoczne i źle rozumiane.

Ryzykowne zachowanie

Badania pokazują, że nastolatki z ADHD mają wyższą skłonność do występowania zachowań ryzykownych niż ich rówieśnicy bez zaburzenia. Wśród najpoważniejszych zagrożeń stojących przed nastolatkami z ADHD wymienić można:

  • wcześniejsze próbowanie papierosów, alkoholu i nielegalnych narkotyków
  • wyższy wskaźnik palenia i używania substancji psychoaktywnych
  • wyższy wskaźnik problemów związanych z alkoholem
  • tendencja do wcześniejszej aktywności seksualnej, w tym uprawianie seksu w sposób niebezpieczny
  • niechciana ciąża
  • wyższy wskaźnik chorób przenoszonych drogą płciową
  • niższe wyniki testów
  • wyższe wskaźniki nieukończenia szkoły średniej
  • nadmierne korzystanie z internetu i mediów społecznościowych
  • poważne wypadki samochodowe

W związku z powyższym niezwykle istotna jest współpraca rodziców, szkoły i lekarza doświadczonego w leczeniu nastolatków z ADHD. Dzięki leczeniu — zalecane jest połączenie leków, terapii behawioralnej i psychoedukacji — oraz interwencji na czas, opiekunowie mogą pomóc swoim nastolatkom uniknąć lub zminimalizować ryzyko negatywnych skutków zaburzenia. Ponadto badania w przeważającej mierze wskazują, że długotrwałe stosowanie leków na ADHD zmniejsza ryzyko złego i/lub impulsywnego podejmowania decyzji wśród nastolatków.

Bibliografia:

  1. https://www.additudemag.com/adhd-symptoms-in-teens/
  2. https://www.webmd.com/add-adhd/childhood-adhd/adhd-teens
  3. https://chadd.org/for-parents/diagnosing-adhd-in-adolescence/
  4. https://childmind.org/article/adhd-in-teenagers/